Amity

Civilni sektor u Srbiji u drugoj polovini XX veka

Na ISP Evergrinu održanom 11.maja 2019. u Beogradu govorila je, u svojstvu veteranke u oblasti socijalne zaštite, Nada Satarić iz Amity-a o civilnom sektoru u Srbiji iz te oblasti, u drugoj polovini XX veka.

Ona je na početku svog izlaganja podsetila kako je organizovano društvo i naglasila da na jednoj strani imamo porodicu, kao osnovnu ćeliju društva, a sa druge strane imamo državne i nedržavne organizacije. Državne organizacie su zapravo javni sektor, a nedržavne se dele na privatni sektor – profitne i civilni sektor – neprofitne organizacije.

Naglasila je da civilno društvo činimo mi, građani, kada delujemo organizovano, dobrovoljno, nenasilno, civilizovano, tolerantno, kao pripadnici raznih organizacija, asocijacija i institucija. Kada imamo zajednički ne ekonomski interes, svrhu i vrednosti i borimo se za odbranu i unapređenje ličnih, socijalnih ili političkih prava. Institucionalne forme su različite: sindikati, dobrotvorne odnosno humanitarne organizacije, crkvene organizacije, fondacije, grupe za samopomoć, političke stranke… Organizacije koje su osnovane 90-tih godina prošlog veka kod nas, zovu se i nevladine oganizacije, jer su formirane od strane fizičkih lica i deluju nezavisno od Vlade (bez predstavnika vlasti u organizaciji, odnosno udruženju). One imaju određene javne funkcije i služe javnom interesu ili opštem dobru.

Podsetila je da su neprofitne organizacije sastavni deo tradicije ovog podneblja i zajedno sa zadužbinama i seoskim mobama, začetnik su neprofitnog sektora i volonterskog rada kod nas. Garantovanje udruživanja na dobrovoljnim osnovama, a radi ostvarivanja zajedničkih neprofitnih ciljeva, po prvi put bilo je regulisano u Ustavu Kneževine Srbije iz 1869. a prvi Zakon u Srbiji o slobodi zbora i udruživanja donet je 01.04.1881.godine. Njime su regulisana pravila funkcionisanja tih organizacija, koje su i tada imale svoje statute i druga prateća dokumenta.

Posle Drugog svetskog rata nove komunističke vlasti FNRJ zabranile su predratne dobrotvorne organizacija, poput Kola srpskih sestara, koje je osnovano 1903., zabranjeno 1946., da bi njegov rad ponovo bio obnovljen 1990. godine. Tadašnje vlasti su osnivale mnoga nova udruženja i organizacije, kojima su davali prostore za korišćenje i obezbeđivali sredstva za plate jednom licu, uglavnom sekretaru. Neke od tih organizacija su:

  • Savez slepih Srbije (1946.), čija je osnovna funkcija bila da posredstvom gradskih i opštinskih udruženja obezbeđuje određene beneficije slepima i slabovidima koji su njihovi članovi. Funkcionišu i danas i svoje delovanje prilagodili su aktuelnim zakonskim odredbama. Imaju oko 12.000 članova;
  • Udruženje gluvonemih za Beograd i okolinu (1926., tokom Drugog svetskog rata nije radilo, da bi rad obnovilo 04.11.1944. godine, pod imenom Narodnooslobodilački front gluvih Beograda). Njihov zadatak bio je socijalno zbrinjavanje, opismenjavanje, kulturno uzdizanje, podela slušnih aparata. Naziv je ponovo promenjen 1947. godine u Udruženje defektnih sluhom Srbije, po pravilima Ministarstva unutrašnjih poslova. Jedan od ciljeva je bio organizovanje gluve omladine u omladinske radne brigade, radi učešća u obnovi i izgradnji zemlje. Funkcionišu i danas, pod nazivom Savez gluvih i nagluvih Srbije
  • Savez penzionera Srbije (1947.) – ima 169 opštinskih/gradskih udruženja. Organizovani su na bazi članstva i plaćanja članarine. One se bore za unapređenje prava penzionera iz PIO, zdravstvene i socijalne zaštite, unapređenje društvenog položaja i humanitarnih uslova života svojih članova. Posredstvom ovih udruženja PIO fond omogućuje rehabilitacione tretmane u banjsko klimatskim lečilištima penzionera sa nižim penzijama
  • Savez mentalno nedovoljno razvijenih osoba (MNRO) Srbije (1961.) Osnovao ga je Socijalistički savez radnog naroda, a u sastavu Odbora udruženja bili su zastupljeni predstavnici: roditelja dece sa smetnjama u razvoju, Skupštine opštine, Centara za socijalni rad, Zajednice obrazovanja, Komunalnog zavoda za socijalno osiguranje, Zavoda za zapošljavanje, Dečijeg dispanzera, komisija za kategorizaciju, prosvetnih organa i ustanova. Kroz svoj dugogodišnji rad i programsku orijentaciju, afirmisao je udruženja roditelja kao mehanizam partnerstva između deteta i sistema socijalne zaštite. Predlagali su mere za bolje i efikasnije rešavanje problema rehabilitacije mentalno nedovoljno razvijenih osoba.
  • Fondacija Spomenica solidarnosti (1967.) Osnovni ciljevi fondacije bili su pružanje socijalne zaštite i pomoći deci bez roditeljskog staranja, socijalno ugroženim licima i porodicama, pružanje pomoći u izgradnji, opremanju i poboljšanju standarda socijalnih ustanova, širenje i ostvarivanje ljudske solidarnosti u oblasti socijalne zaštite, okupljanje dobrovoljnih saradnika i ostvarivanje saradnje sa radnim i društvenim organizacijama koje, na bazi solidarnosti i dobrovoljnosti, svojim ličnim i materijalnim doprinosom, žele da pomognu u oblasti socijalne zaštite. Funkcioniše i danas pod nazivom Fondacija „Solidarnost Srbije“
  • Gerontološko društvo Srbije (1973.) Osnovano na inicijativu najkompetentnijih lekara, filozofa, sociologa i socijalnih radnika tog vremena, na polju gerijatrije i socijalne gerontologije. I tada je bio izazov demografsko starenje, koje je danas kulminiralo. Funkcionisali su u prostorijama Instituta za socijalnu politiku. Pokrenuli su časopis „Gerontološki zbornik“, koji i danas izlazi, pod nazivom „Gerontologija“ i organizovali su svih deset Gerontoloških kongresa, održanih do danas, u bivšoj Jugoslaviji, odnosno Srbiji. Postojale su i gradske podružnice Gerontološkog društva Srbije, od kojih su najaktivnije bile one u Smederevu, Kruševcu, Leskovcu, Novom Sadu, Nišu…
  • Društvo za brigu o starima Stari grad (1975.) Ovo je humanitarna organizacija, koju je osnovala lokalna samouprava najstarije beogradske opštine u to vreme. Predsednik ovog udruženja uvek je bio član opštinske vlasti. Oni su im obezbedili pod najpovoljnijim uslovima, poslovni prostor i obezbeđuju im novac za osnovno funkcionisanje (pomoć u paketima za ugrožene članove i organizovanje društvenih aktivnosti članova). Danas organizuju i pružanje lekarskih i pravnih saveta.
  • Univerzitet za treće doba (1989.), nastao je kao projekat koji je pokrenuo Institut za pedagogiju i andragogiju Filozofskog fakulteta u Beogradu; Osnivači su Institut, Redakcija obrazovnog programa TV Beograd i Narodni univerzitet „Braća Stamenković“. Programe su započeli u Beogradu, a danas ih realizuju i u Vršcu i Novom Sadu.

vladesataric

Ostavi odgovor

Vaa email adresa nece biti objavljena. Molimo Vas popunite polja ispod *

4 + sest =